Doğruyu Söylemek Gerekirse: Parrhesia Kavramı

Eğer Foucault düşüncesinde bir yöntemden bahsedilecekse, değişimleri, kırılmaları incelemek Foucault’nun sevdiği işlerdendir diyebiliriz. Michel Foucault Doğruyu Söylemek kitabında Yunan ve Roma düşüncesinde parrhesia sözcüğünün retorik, siyaset ve felsefe alanındaki değişimini inceler.

Foucault parrhesia kavramını açıksözlülük, özgür konuşma, hakikati söyleme konusundaki dürüstlük olarak değerlendirir. Parrhesia’da karşıdakini ikna çabası yoktur. Parrhesia doğru olduğunu düşündüğün şeyi söylemektir. Bu tavır ise içinde bir tehlikeyi barındırır. Bu tehlike söylenen hakikatin muhatabı incitmesi ya da öfkelendirmesi ihtimalidir. Parrhesia’nın koşulları vardır. Parrhesia hakkını kullanan kişi daima hitap ettiği kişiden daha güçsüz bir durumda olmalıdır. Parrhesia daima aşağıdan gelip yukarıya doğru ilerler. Eski Yunan’da öğrencisini eleştiren öğretmen parrhesia hakkını kullanmış olmaz.

“Parrhesia, konuşmacının dürüstlük yoluyla hakikatle belli bir ilişki kurduğu, tehlike yoluyla kendi hayatıyla belli bir ilişki kurduğu, eleştiri yoluyla kendisi ya da öteki insanlarla belli bir ilişki kurduğu, özgürlük ve ödev yoluyla da ahlaki kuralla özgül bir ilişki kurduğu sözel bir etkinlik türüdür.”[1] Bu anlamda parrhesia retorikten ayrılır. Retorikçi dinleyenlerin zihni üzerinde hâkimiyet kurmak için dilin olanaklarından faydalanır, parrhesia ise konuşmacının açık ve dolaysız bir şekilde konuşmasını yapmasıdır.

Atina demokrasisi, vatandaşların eşit konuşma (isegoria) ve iktidara eşit katılım hakkının (isonomia) olduğu bir yönetim biçimi olarak tanımlanmıştır. Ancak buna rağmen parrhesia hakkını kullanan kişi neden kendi yaşamını tehlikeye atmış olur? Çünkü parrhesia nomosla güvence altına alınmamıştır, alınamaz da. Çünkü yasa ile hakikat arasındaki ilişki güvenilmezdir. Sokrates’in ölüme mahkûm edilmesi yasalara uygundur ama adil değildir.

[1] Michel Foucault, (2012) Doğruyu Söylemek, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, s.16

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir